Kim był Friedrich Wilhelm Raiffeisen - człowiek, który nadał organizacji Raiffeisen swoje nazwisko? Co doprowadziło go do pozycji jednej z najważniejszych postaci XIX-wiecznego ruchu spółdzielczego?
 
Wiele z historii dotyczących osoby Raiffeisena to legendy. Nie był on wcale heroicznym supermanem - jak twierdzili niektórzy - lecz po prostu pruskim urzędnikiem o wielkim poczuciu obowiązku i wybitnych talentach organizacyjnych. Był również prawym chrześcijaninem, który nie pozostawał obojętny wobec osób powierzonych jego opiece. Czuł się za nie odpowiedzialny i poświęcił swoje życie poprawie ich losu. Honorowy tytuł "Ojciec Raiffeisen", który został mu nadany jeszcze za życia, był niezwykle trafny. Raiffeisen wyróżniał się determinacją. Przekonania Raiffeisena były inspirowane w głównej mierze innymi wczesnymi ruchami spółdzielczymi w Europie. Pierwsza spółdzielnia konsumencka została założona w 1844 r. przez Stowarzyszenie Rzetelnych Pionierów, grupę pracowników fizycznych z Rochdale w Anglii. W tym samym roku profesor Victor Aimé Huber opracował jedną z pierwszych teorii spółdzielczości, w tym między innymi koncepcję towarzystw kredytowych. Kwestia kredytu była palącym problemem m.in. w państwach niemieckich, gdzie rynek kapitałowy był obciążony pożyczkami władz centralnych.
 
Hermann Schulze-Delitzsch i F. W. Raiffeisen byli odpowiedzialni za stworzenie pierwszych spółdzielni kredytowych z prawdziwego zdarzenia w Niemczech. Podczas gdy Schulze-Delitzsch założył pierwszy Volksbank w latach 50. XIX w., Raiffeisen założył pierwszą unię kredytową na początku lat 60. To, co ich łączyło, to realistyczne podejście do natury ludzkiej i awersja do ideologicznych utopii. Nie dążyli oni do szeroko pojętej naprawy świata, lecz pragnęli pomóc ludziom, traktując spółdzielnie jako element stabilizujący i jednocześnie wspierający demokrację. Ich idee stały się kamieniem węgielnym rodzącego się ruchu spółdzielczego.
 
Raiffeisen odróżniał się od innych społeczników przede wszystkim determinacją, z jaką dążył do realizacji celów. Jest postacią wyjątkową, gdyż był jedynym założycielem spółdzielni w Europie, którego nazwisko wciąż występuje w nazwie organizacji. Ustanowione przez niego zasady wciąż stanowią podstawę współczesnego ruchu unii kredytowych.
 
Młodość w nędzy
Friedrich Wilhelm Raiffeisen urodził się 30 marca 1818 r. w małym miasteczku targowym Hamm w Westfalii w Niemczech jako siódme z dziewięciorga dzieci. Jego ojciec Gottfried Friedrich Raiffeisen był drobnym rolnikiem. Piastował on również stanowisko mera Hamm, ale stracił je z powodu kłopotów zdrowotnych i problemu alkoholowego. Od 1821 r. aż do śmierci w roku 1849 nie mógł utrzymać rodziny, czym znacząco utrudnił wychowywanie potomstwa ukochanej matce Friedricha, Susanne Marie. Ojciec chrzestny Friedricha Wilhelma dopilnował, aby młody chłopiec otrzymał podstawowe wykształcenie, dzięki czemu mógł on rozpocząć karierę wojskową w wieku 17 lat. W 1835 r. Raiffeisen zaciągnął się do armii pruskiej w Kolonii, licząc na uzyskanie stopnia podoficerskiego w Królewskim Korpusie Artylerii. Jednakże na początku 1842 roku zachorował, prawdopodobnie na odrę, czego skutkiem było gwałtowne pogorszenie się wzroku.
 
Kariera w służbie cywilnej
W następstwie choroby Raiffeisen odszedł z armii i rozpoczął karierę w służbie cywilnej jako pracownik nieetatowy w Koblencji. Po kilku miesiącach wysłano go do wioski Mayen, gdzie pracował jako lokalny sekretarz władz rządowych. Spisał się tak dobrze, że w 1845 r. zaoferowano mu stanowisko mera w małym miasteczku Weyerbusch. W tamtych czasach merowie byli mianowani przez lokalne władze jako część służby cywilnej.
 
Dzięki awansowi Raiffeisen mógł poślubić Emily Storck we wrześniu 1845 r. W sierpniu następnego roku urodziło się ich pierwsze dziecko, Amelia. Później stała się ona wierną asystentką ojca. W latach 1845-1865 Raiffeisen był urzędnikiem służby cywilnej Królestwa Prus, pełniąc funkcję mera kilku mniejszych miasteczek.
 
Farmerom i rzemieślnikom dokuczał brak kapitału
W tym właśnie okresie Raiffeisen w pełni zdał sobie sprawę z problemów, przed jakimi stoją zwykli ludzie. Rozpad starego porządku - systemu lennego i gildyjnego - wystawił farmerów i rzemieślników na działanie sił wolnego rynku. W czasach rozwijającego się handlu produktami rolnymi, kapitał stał się niezwykle ważny. Lokalni rzemieślnicy i farmerzy nie mieli wystarczająco dużo kapitału, aby móc przeciwstawić się konkurencji na coraz bardziej zglobalizowanym rynku. W odróżnieniu od dużych właścicieli ziemskich, mieli oni utrudniony dostęp do kredytów na zakup maszyn, nasion i nawozów. Uważano, że pożyczki dla drobnych farmerów są niezwykle ryzykowne, w związku z czym były one wysoko oprocentowane.
 
W latach 1846-47 Weyerbusch, podobnie jak wiele innych miasteczek i wiosek w Europie Środkowej, nawiedził nieurodzaj, co doprowadziło do głodu. Większość ludności żyła w krańcowej biedzie. Głód był ostatnim kryzysem rolnym starego typu, które były powszechne w Europie przed rewolucją przemysłową. Oprócz cyklicznych fluktuacji zbiorów, europejscy rolnicy stali w obliczu problemów strukturalnych, wynikających z emancypacji chłopstwa na początku XIX wieku. Chłopi, którzy zostali ostatecznie zwolnieni z pańszczyzny, musieli teraz sprostać wyzwaniu globalnej konkurencji. Ich zasoby, jako indywidualnych producentów, były zbyt skromne, aby mogli poradzić sobie z tak radykalnymi zmianami. Farmerzy, a zwłaszcza chłopi małorolni - wielu z nich niepiśmienni - byli nieobeznani z pożyczkami. Nierzadko stawali się ofiarami lichwy, popadali w długi i tracili cały dobytek.
 
F.W. Raiffeisen założył organizacje pomocowe
Podczas kryzysu rolnego w Europie kontynentalnej, Raiffeisen był głęboko poruszony cierpieniem swych współobywateli. Stojąc w obliczu ich nieszczęścia, doszedł do wniosku, że przede wszystkim należy zapewnić im dostęp do kredytów. Rzecz jasna, same siły rynkowe nie mogły rozwiązać problemów, przed jakimi stali rolnicy, a zwłaszcza tych, które wynikały z braku kapitału i braku dostępu do kredytów. Raiffeisen traktował kredyty jako kluczowy czynnik służący przezwyciężeniu cyklicznych fluktuacji, które okresowo nękały europejskie rolnictwo do połowy XIX wieku. Co więcej, był on świadom tego, że istnieje powiązanie pomiędzy zapotrzebowaniem rolnictwa na towary inwestycyjne a prosperity przemysłu - ograniczenie popytu rolnego niekiedy wywołuje ogólny kryzys gospodarczy. Głód z lat 1846-47 przyczynił się do rewolucyjnych rozruchów, do jakich doszło w roku 1848 roku w wielu krajach Europy.

Unia chleba i pierwsze organizacje dobroczynne
W roku 1847 Raiffeisen położył podwaliny pod komunalną piekarnię w Weyerbusch. Unia Chleba była organizacją dobroczynną zajmującą się dostarczaniem chleba i ziarna biednym farmerom. Wiosną 1848 r. rodzina Raiffeisena przeniosła się do pobliskiego miasteczka Flammersfeld. Dzisiaj, na wpół drewniany dom, w którym nowy mer i jego rodzina mieszkali przez kilka następnych lat, jest muzeum Raiffeisena. W 1849 r. Raiffeisen założył Organizację Pomocową dla Biednych Farmerów we Flammersfeld. Polegała ona na datkach bogatych patronów, takich jak niemiecki książę Wied, zapewniając ofiarodawcom kontrolę nad wykorzystaniem funduszy. Nie była to więc prawdziwa spółdzielnia. Raiffeisen, zdając sobie sprawę ze znaczenia infrastruktury dla bogactwa i rozwoju regionu, zaplanował dodatkowo lokalną sieć dróg. Przeniósłszy się do pobliskiego Heddesdorf w roku 1852, gdzie również piastował urząd mera, założył towarzystwo pożyczkowe o nazwie Heddesdorfskie Stowarzyszenie Dobroczynne. Jego celem było subsydiowanie biednych farmerów, a także zapewnienie integracji społecznej osób bezdomnych, przestępców i sierot. W bardziej zurbanizowanej prowincji Renu, w której wówczas mieszkał Raiffeisen, lokalni rzemieślnicy cierpieli na brak kapitału, zaś drobni przedsiębiorcy nie mogli konkurować z większymi firmami. Stawało się oczywiste, że problemy społeczne wynikały w głównej mierze z bezradności pojedynczych klientów i producentów w starciu z anonimowymi siłami rynkowymi. Raiffeisen wykorzystał swój skromny majątek do ustanowienia sieci dobroczynnych towarzystw pożyczkowych, aby pomóc biednym rodakom. Rzecz jasna, funkcjonowanie całego systemu zależało od wsparcia ze strony bogatych obywateli.
 
Wzajemna samopomoc - zasada tkwiąca u podstaw spółdzielni zakładanych przez F. W. Raiffeisena
Raiffeisen szybko zdał sobie sprawę, że udana organizacja samopomocowa na dłuższą metę powinna opierać się nie na dobroczynności, lecz na zasadzie wzajemnej pomocy. Oznaczało to początek pierwszej spółdzielni rolnej, zorganizowanej na zasadach, które mają kluczowe znaczenie po dziś dzień. Zamiast polegać na prywatnych datkach lub pomocy państwowej, wszystkie zainteresowane osoby powinny dążyć do zwiększenia swojej siły rynkowej. Osoby potrzebujące musiały być motywowane pod kątem samopomocy, jedności i współpracy, co pozwoliłoby im sprzedawać towary na lepszych warunkach i dzięki temu utrzymać własną konkurencyjność. Raiffeisen miał nadzieję, że ta koncepcja skłoni innych do naśladowania jego przykładu - i nie mylił się. Od tego czasu fundamentalne zasady spółdzielczości Raiffeisena, a mianowicie samodzielność i samoadministracja, nie tylko pozostały bez zmian, ale również zainspirowały miliony ludzi na całym świecie.
 
1864 - Pierwsza unia kredytowa Raiffeisen
Koncepcja wzajemnej samopomocy i współpracy została wkrótce zaadaptowana w celu stworzenia unii kredytowych na bazie nonprofit. W 1862 roku Raiffeisen stał się współzałożycielem unii kredytowych w trzech pobliskich wioskach, zaś w roku 1864 przekształcił swoje Heddesdorfskie Stowarzyszenie Dobroczynne w unię kredytową. Jedynym celem unii kredytowych Raiffeisena było udzielanie pożyczek. Odstąpiono od wszystkich aktów dobroczynności. Podstawową ideą było zapewnienie farmerom i rzemieślnikom wystarczających środków finansowych na zakup nasion, środków ochrony zbóż, nawozów sztucznych i naturalnych, maszyn, etc. Naśladując jego inicjatywę, inne spółdzielnie wiejskie połączyły się tworząc unie kredytowe, które oferowały swym członkom szeroki zakres usług bankowych.
 
Idea była prosta: unia kredytowa jest spółdzielnią finansową, będącą własnością i administrowaną przez swych członków na zasadach nonprofit oraz zgodnie z regułami demokracji. Jest ona ukierunkowana wyłącznie na zapewnienie korzyści swoim członkom, którzy są wzajemnie i w sposób nieograniczony odpowiedzialni za wszystkie pożyczki zaciągnięte przez pozostałych członków. Celem unii kredytowej jest zachęcanie członków do oszczędzania i wspólne mobilizowanie środków w celu udostępniania pożyczek innym członkom na "rozważne i produkcyjne" cele, przy umiarkowanym oprocentowaniu. Oznacza to, że jedynie osoby będące członkami unii kredytowej mogą ubiegać się o pożyczki oraz że członkowie są wspólnie za nie odpowiedzialni.
 
Pierwsze banki regionalne i centralne założone przez F. W. Raiffeisena
Koncepcje Raiffeisena pozwoliły dużej części ludności wiejskiej uczestniczyć w postępie gospodarczym. W roku 1872 Raiffeisen założył pierwszą regionalną, spółdzielczą unię kredytową, Nadreński Rolniczy Bank Spółdzielczy w Neuwied, poprzez skoordynowanie działalności kilku lokalnych unii kredytowych.
 
Był on pierwszym dyrektorem banku i zunifikował system poprzez założenie Stowarzyszenia Spółdzielni Rolnych w roku 1877. Po założeniu dużej sieci lokalnych spółdzielni, konieczne było uporządkowanie struktury na szczeblu regionalnym i krajowym w celu zminimalizowania ryzyka finansowego, zapewnienia wymiany informacji i udostępnienia organizacjom członkowskim porad prawnych. Zakładano liczne spółdzielnie produktowe i usługowe o coraz większej specjalizacji. System bankowy, który rozwinięto, do dziś stanowi rdzeń spółdzielczego systemu kredytowego.
 
Utworzenie systemu o trzech poziomach
Raiffeisen pierwotnie zaplanował organizację hierarchiczną obejmująca trzy poziomy: podstawę stanowiły lokalne spółdzielnie zasadnicze, podczas gdy drugi poziom obejmował spółdzielnie regionalne. Na czele całej struktury stał Niemiecki Rolny Bank Generalny w Berlinie.  W roku 1881 zbudowano pierwszy magazyn rolny. Od tego czasu magazyny Raiffeisen stanowią integralną część systemu spółdzielni wiejskich. Wkrótce pojawiły się inne unie kredytowe i spółdzielnie, stanowiąc kolejny krok naprzód zrobiony przez organizację Raiffeisena. Jednakże niemieckie unie kredytowe przyjęły nazwę Raiffeisen dopiero po drugiej wojnie światowej. Przedtem były znane jako Kasy Oszczędnościowo-Pożyczkowe, zaś do lat 20. XIX wieku jako Stowarzyszenia Kas Pożyczkowych.
 
Osobista tragedia
Podczas, gdy pełne poświęcenia działania Raiffeisena na rzecz biednych zakończyły się pomyślnie, w życiu prywatnym doświadczył on niejednego nieszczęścia. Dwoje z jego sześciorga dzieci zmarło kilka tygodni po urodzeniu, natomiast jego żona Emily zmarła na zawał serca w roku 1863. Wzrok Raiffeisena uległ dalszemu pogorszeniu, w związku z czym w roku 1862, w wieku 47 lat, zrezygnował z funkcji mera. W dalszym ciągu pracował jednak w ruchu spółdzielczym, nadzorując nowo założoną sieć kredytową. Starsza córka, Amelia, pracowała jako jego osobista sekretarka, pisząc listy i rękopisy dla ojca, wówczas prawie niewidomego. Nawet, gdy Raiffeisen ożenił się po raz drugi w grudniu 1867 roku, Amelia pozostała jego najbliższym współpracownikiem.
 
W roku 1866 Raiffeisen opublikował książkę. Jej tytuł podsumowuje program spółdzielców - Unie kredytowe jako rozwiązanie problemu ubóstwa ludności wiejskiej, a także miejskich pracowników przemysłowych i rzemieślników. Książka doczekała się ośmiu wydań i wielu tłumaczeń, zyskując popularność na całym świecie. Kilka lat później, Raiffeisen opublikował drugą książkę, zatytułowaną Instrukcje zarządzania i prowadzenia księgowości unii kredytowych. Jednym ze źródeł sukcesów Raiffeisena była jego koncepcja spółdzielczości obejmująca nie tylko pomoc finansową, ale również edukację, udział w życiu społecznym, odpowiedzialność społeczną i wzajemną pomoc. W tym celu organizował on programy edukacyjne i publiczne wykłady, zachęcając wszystkich do bardziej aktywnego udziału w życiu społecznym. Jednocześnie Raiffeisen trzymał swój ruch spółdzielczy z dala od wszelkich partii politycznych.
 
Idee F.W. Raiffeisena zyskują popularność na całym świecie
W chwili śmierci Raiffeisena w roku 1888 istniało już 425 towarzystw Raiffeisena w Niemczech oraz około 120 w Austrii. Jednakże koncepcja rozwijała się dalej, zaś towarzystwa Raiffeisena podkreślały chrześcijańskie zasady swego założyciela. Od połowy lat 70. XIX wieku spółdzielczość odnosiła wielkie sukcesy: organizacja Raiffeisena rozwijała się dalej w Niemczech, Cesarstwie Austro-Węgier, Francji, Szwajcarii, Belgii, Luksemburgu i Holandii. W zasadzie każda wioska mogła poszczycić się unią kredytową lub magazynem z charakterystycznym znakiem krzyża. Wiele spółdzielni Raiffeisena powstało w bardzo krótkim czasie w różnych częściach Europy. Obejmowały one spółdzielnie nabywcze i marketingowe, a także banki i magazyny obsługujące w zasadzie cały asortyment produktów rolnych. W krótkim czasie przykład dany przez Raiffeisena zapoczątkował reakcję łańcuchową - zakładano coraz więcej towarzystw pożyczkowych, które później stały się znane jako "Raiffeisenbanki". Na przestrzeni lat ruch unii kredytowych rozwijał się dynamicznie w Europie, Indiach, Japonii, Kanadzie, USA i w Australii - pierwotnie w formie towarzystw kredytowych, a później jako unie kredytowe.
 
Pamięć wciąż żywa
 Friedrich Wilhelm Raiffeisen zmarł 11 marca 1888 roku i został pochowany na cmentarzu w Heddesdorf. Pamięć o jego dziele jest wciąż żywa. W Austrii trudno znaleźć miasteczko lub wioskę bez placu lub ulicy noszącej jego nazwisko. Przede wszystkim jednak jego nazwisko jest związane z imponującą organizacją, którą pozostawił. To, co przeszło 150 lat temu narodziło się z nędzy i palącej potrzeby, wciąż stanowi przekonującą koncepcję gospodarczą zbudowaną na spółdzielczej i demokratycznej podstawie. Nie ma innej formy współpracy, która oferowałaby porównywalne możliwości udziału i wspólnej odpowiedzialności członków. Dzisiaj, w warunkach globalnej konkurencji, dzieło Raiffeisena jest nie mniej popularne.
 
W myśl dziedzictwa Raiffeisena, powinniśmy mieć na uwadze to, że decyzje ekonomiczne nie powinny być podejmowane wyłącznie w celu maksymalizacji zysków. Zamiast tego musimy przyjąć odpowiedzialność społeczną za naszych współobywateli oraz za naturę, dążąc do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju gospodarczego. W dzisiejszej dobie idee Raiffeisena są równie istotne: Pomoc dla samopomocy jest wciąż przekonującą zasadą.

Pierwotnym celem Friedricha Wilhelma Raiffeisena było udzielenie pomocy najbliższym sąsiadom, stojącym w obliczu trudności ekonomicznych. Wcale się nie spodziewał, że jego idee zainspirują niemal cały świat.